OECD/G20’nin Pillar 2 (İkinci Sütun) çerçevesi, küresel vergi kurallarını yeniden tanımlamıştır. Türkiye, 1 Ocak 2024 itibarıyla Gelir Dahil Etme Kuralı (IIR) dahil olmak üzere Pillar 2 kurallarını erken bir tarihte uygulamaya koymuştur. Bu durum, yurt dışındaki iştiraklerinin bulunduğu ülkelerin Pillar 2’yi daha sonra, genellikle 2025 yılında uygulamaya başladığı Türk çok uluslu işletmeleri (ÇUİ) için farklı yıllarda farklı sonuçlar doğurmaktadır.
Bu bülten, Türk ÇUİ’lerinin yurt dışı iştiraklerine ilişkin Pillar 2 yükümlülüklerini 2024 ve 2025 mali yılları için iki ayrı senaryo altında açıklamaktadır.
- 2024 Mali Yılı Uygulaması
2024 mali yılı için temel varsayım, Türkiye’nin IIR uygulamasının yürürlükte olduğu, ancak yurt dışı iştirakin faaliyet gösterdiği ülkede Pillar 2 kurallarının henüz uygulanmadığıdır.
- Ek Vergi Yükümlülüğü Türkiye’de Doğar: İştirakin bulunduğu ülkede 2024 için bir Nitelikli Yurt İçi Asgari Ek Vergi (QDMTT) kuralı olmadığından, bu ülkede herhangi bir ek vergi (top-up tax) ödenmeyecektir.
- Gelir Dahil Etme Kuralı (IIR) Devreye Girer: Bu durumda, Türkiye’deki ana şirket, yurt dışı iştirakinin 2024 yılı gelirleri üzerinden efektif vergi oranını (EVO) hesaplamakla yükümlüdür.
- Eğer iştirakin EVO’su %15’in altındaysa, aradaki fark kadar hesaplanan ek verginin tamamı, Türkiye’deki ana şirket tarafından Gelir Dahil Etme Kuralı kapsamında Türkiye’de ödenecektir.
- Raporlama Sorumluluğu Ana Şirkettedir: 2024 yılı için yurt dışı iştirakin Pillar 2 kapsamındaki tüm hesaplama ve raporlama yükümlülükleri Türkiye’deki ana şirketin sorumluluğundadır. Ana şirket, bu iştirake ilişkin bilgileri de içerecek şekilde Küresel Bilgi Beyannamesi’ni (GIR) Türk Vergi İdaresine sunacaktır.
Özetle, 2024 yılı için yurt dışı iştirakin düşük vergilenen kârının vergisi, Türkiye’nin IIR kuralı aracılığıyla Türkiye’de tahsil edilecektir.
- 2025 Mali Yılı ve Sonrası Uygulaması
2025 yılı itibarıyla, birçok ülkenin kendi Pillar 2 kurallarını, özellikle de QDMTT’yi uygulamaya başlayacağını görüyoruz. Bu durum, vergi yükümlülüğünün yerini değiştirecektir.
- Ek Vergi Yükümlülüğü İştirakin Ülkesine Geçecektir: İştirakin bulunduğu ülke bir QDMTT kuralı uygulamaya başladığında, o ülkenin kendi sınırları içindeki düşük vergilenmiş kârlar üzerinden ek vergiyi toplama konusunda birincil hakkı doğacaktır.
- Bu senaryoda, iştirakin efektif vergi oranı %15’in altındaysa, ek vergi doğrudan iştirakin kendisi tarafından kendi yerel vergi idaresine ödenecektir.
- Türkiye’deki Ana Şirket Mahsup Uygulayacaktır: Türkiye’deki ana şirket, 2025 yılı için IIR hesaplaması yaparken, iştirak tarafından yurt dışında ödenen QDMTT’yi dikkate alır. Türkiye’nin IIR mevzuatı, yurt dışında ödenen bu vergi için mahsup imkânı tanır. Bu sayede, iştirakin aynı kârı üzerinden Türkiye’de ikinci bir vergi (IIR vergisi) doğmaz.
- Raporlama Sorumluluğu Paylaşılacaktır: Vergi yurt dışında ödense de Türkiye’deki ana şirketin küresel raporlama sorumluluğu devam edecektir. Ana şirket, tüm grup için hazırlayacağı Küresel Bilgi Beyannamesi’nde (GIR), iştirak tarafından yurt dışında ödenen QDMTT’yi ve uygulanan mahsup işlemini de raporlamak zorunda olacaktır.
- Yükümlülüklerin Karşılaştırmalı Özeti
Türk ÇUİ’lerinin yurt dışı iştiraklerine ilişkin Pillar 2 yükümlülüklerini 2024 ve 2025 mali yılları için karşılaştırmasına aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
| Yükümlülük | 2024 (İştirakin bulunduğu ülkede Pillar 2 Kuralları yürürlükte değil) | 2025 (İştirakin bulunduğu ülkede Pillar 2 Kuralları yürürlükte ve) QDMTT Var) |
| Ek Vergi Nerede Ödenir? | Türkiye’de, ana şirket tarafından IIR kapsamında. | Yurt dışında, iştirakin kendisi tarafından kendi ülkesindeki QDMTT kapsamında ödenir. |
| Ana Şirketin IIR Sorumluluğu | Tüm vergi yükümlülüğü ana şirkettedir. | Yurt dışında ödenen QDMTT için mahsup hakkı kullanılır. Ana şirketin bulunduğu ülkede genellikle ek vergi ödenmez. |
| Raporlama Sorumluluğu | Tüm hesaplama ve raporlama (GIR) yükümlülüğü tamamen ana şirkettedir. | Ana şirket küresel raporlamayı (GIR) yapar, iştirakler ise kendi ülkelerindeki yerel uyum ve ödeme yükümlülüklerini yerine getirir. |
- Sonuç ve Değerlendirme
Analizden çıkarılacak en temel sonuç, Pillar 2 kurallarının uygulanma zamanlamasındaki farklılıkların, Türk ÇUİ’lerinin vergi yükümlülüklerinin coğrafi dağılımını doğrudan etkilediğidir.
- 2024’de Vergi Geliri Türkiye’de: Türkiye’nin erken uygulaması, 2024 yılında yurt dışındaki düşük vergili iştirak kârları üzerinden doğan ek verginin Türkiye hazinesine aktarılmasını sağlamıştır. Bu, Türk ÇUİ’leri için 2024’e özgü bir nakit çıkışı ve vergi yükümlülüğü anlamına gelmektedir.
- 2025’de Vergi Geliri Yurt Dışına Kayıyor: 2025’ten itibaren diğer ülkelerin kendi QDMTT kurallarını devreye almasıyla, bu vergi geliri büyük ölçüde iştiraklerin bulunduğu yerel ülkelere kayacaktır. Grubun toplam vergi yükü önemli ölçüde değişmese de verginin ödendiği yerin değişmesi, grup içi fon yönetimi ve vergi planlaması stratejilerini doğrudan etkilemektedir.
Bu değişken ortamda, Türkiye’deki ana şirketin rolü kritik önemini korumaktadır. Verginin nerede ödendiğinden bağımsız olarak, tüm grubun Pillar 2 uyum sürecinin merkezi ve nihai sorumlusu ana şirkettir. Bu nedenle Türk ÇUİ’lerinin;
- Hem 2024 hem de 2025 senaryolarını yönetebilecek güçlü veri toplama ve raporlama sistemleri kurmalarını,
- Merkez ve yurt dışı iştirakler arasında etkin bir koordinasyon ve iletişim sağlamalarını,
- Faaliyet gösterdikleri tüm ülkelerdeki yasal değişiklikleri proaktif bir şekilde izlemelerini ve
- Kuralların karmaşıklığı karşısında hatalı uygulamalardan kaçınmak için uzman danışmanlık hizmeti almalarını tavsiye ederiz.
Türk Çok Uluslu İşletmelerinin Yurt Dışı İştiraklerinin Pillar 2 Yükümlülükleri ve bültenimizde yer alan hususlara ilişkin sorularınız için bize ulaşabilirsiniz.