Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi Bilgi Beyannamesi: Ne İçeriyor ve Nasıl Hazırlanmalı?

OECD’nin Matrah Aşındırılması ve Kârın Aktarımı (BEPS) projesinin bir parçası olan ve “Pillar Two” (İkinci Sütun) olarak bilinen Küresel Asgari Kurumlar Vergisi düzenlemeleri, Türk vergi mevzuatındaki yerini almıştır. 750 milyon Euro’yu aşan konsolide gelire sahip çok uluslu işletme grupları için %15’lik bir asgari efektif vergi oranı getiren bu yeni dönem, beraberinde “Küresel Asgari Kurumlar Vergisi Bilgi Beyannamesi” (GloBe Information Return – GIR) adı verilen yeni ve kapsamlı bir beyan yükümlülüğü de getirmektedir.

Bu vergi bültenimizin amacı, Türkiye’de faaliyette bulunan çok uluslu işletme gruplarına, Küresel Asgari Kurumlar Vergisi Beyannamesinin doldurulmasına ilişkin temel çerçeveyi sunmak ve beyannamedeki en kritik konulara dikkat çekmektir.

1. Yasal Zemin ve Yürürlük

Türkiye, Kurumlar Vergisi Kanunu’nda yaptığı değişiklikler ile Pillar Two kurallarını iç hukukuna dahil etmiştir. Bu kapsamda:

• Gelire Dahil Etme Kuralı (IIR) ve Nitelikli Yurt İçi Asgari Tamamlayıcı Vergi (QDMTT), 1 Ocak 2024 tarihinden itibaren başlayan hesap dönemleri için yürürlüğe girmiştir.
• Yetersiz Vergilendirilen Ödemeler Kuralı (UTPR) ise 1 Ocak 2025’ten itibaren uygulanmaya başlayacaktır.

Bu düzenlemeler, kapsama giren işletmeler için yeni bir vergi hesaplaması ve beyan sürecini zorunlu kılmaktadır.

2. Küresel Asgari Kurumlar Vergisi Beyannamesi (GIR) Nedir?

GIR, çok uluslu işletme grubunun her bir ülkedeki efektif vergi oranının (Effective Tax Rate-ETR) hesaplanması ve olası bir ek verginin (Top-up Tax) tespiti için gereken tüm finansal ve vergisel verileri içeren standart bir beyannamedir. Bu beyanname, grubun vergi pozisyonunun şeffaf bir şekilde ilgili vergi idarelerine sunulmasını amaçlamaktadır.

2.1. Beyannamenin Doldurulması

Türkiye’de Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yayımlanacak olan GIR formatının, OECD Model Kuralları ve Uygulama Çerçevesi ile büyük ölçüde uyumlu olması beklenmektedir.

Beyannamenin doldurulması genel hatlarıyla aşağıdaki adımları içerecektir:

• Birinci Adım – Kapsamdaki İşletmelerin Tespiti (Constituent Entities): Beyannamenin ilk ve en önemli adımı, çok uluslu işletme grubuna dahil olan ve her bir ülkede yerleşik tüm işletmelerin doğru bir şekilde tespit edilmesidir. Bu tespite, ana şirket, iştirakler, şubeler ve bazı durumlarda iş ortaklıkları da dahildir. Hatalı veya eksik bir tespit, tüm hesaplamaları geçersiz kılabilme ihtimaline sahiptir.
• İkinci Adım – Finansal Verilerin Toplanması: Her bir işletmenin finansal muhasebe standartlarına (UFRS veya kabul edilen diğer standartlar) göre hazırlanmış mali tabloları esas alınacaktır. Bu aşamada, GloBE Geliri veya Zararı’nın hesaplanması için gerekli olan verilerin (örneğin, ticari kâr, vergi öncesi kâr, belirli gelir ve gider kalemleri) toplanması gerekmektedir.
• Üçüncü Adım – GloBE Matrahının Hesaplanması: Finansal muhasebe kârından yola çıkılarak, OECD Model Kurallarında belirtilen bir dizi düzeltme (örneğin, temettü gelirleri, sermaye kazançları, grup içi işlemler) yapılarak her bir ülkedeki işletmeler için “GloBE Geliri” veya “GloBE Zararı” hesaplanacaktır.
• Dördüncü Adım: Kapsanan Vergilerin Tespiti: Her bir işletmenin “Kapsanan Vergileri” (Covered Taxes) hesaplanacaktır. Bu, kurumlar vergisi, ertelenmiş vergi ve belirli diğer vergileri içermektedir. Ertelenmiş vergi varlık ve yükümlülüklerinin doğru bir şekilde ve GloBE kurallarına uygun olarak takip edilmesi bu aşamada kritik öneme sahiptir.
• Beşinci Adım – Efektif Vergi Oranının (ETR) Hesaplanması: Her bir ülke için, o ülkedeki tüm işletmelerin toplam “Kapsanan Vergileri”nin, toplam “GloBE Geliri”ne bölünmesiyle ülke bazında Efektif Vergi Oranı (ETR) hesaplanır ve formülü de aşağıdaki şekildedir.

 

ETR  =    Toplam GloBE Geliri     

Toplam Kapsanan Vergiler

 

• Altıncı Adım – Ek Verginin Hesaplanması (Top-up Tax): Eğer bir ülkedeki ETR, %15’lik asgari oranın altındaysa, aradaki fark “Ek Vergi Oranı” olarak belirlenecektir. Bu oran, o ülkedeki “Fazla Kâr” (Excess Profit) ile çarpılarak ödenecek “Ek Vergi” tutarı bulunacaktır. “Fazla Kâr”, GloBE gelirinden, maddi duran varlıklar ve personel giderlerine dayalı bir “Maddi Varlığa Dayalı Gelir İstisnası” (Substance-Based Income Exclusion – SBIE) düşüldükten sonra kalan tutardır.

 

2.2. Beyannamedeki En Önemli Konular ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Veri Kalitesi ve Tutarlılığı: GIR, çok büyük miktarda ve detaylı veri gerektirmektedir. Grup içi farklı şirketlerden gelen verilerin tutarlı, doğru ve denetlenebilir olması hayati önem taşımaktadır. Muhasebe ve vergi departmanları arasında iyi bir koordinasyon ve güçlü bir veri toplama altyapısı kurulmalıdır.
• Nitelikli Yurt İçi Asgari Tamamlayıcı Vergi (QDMTT): Türkiye’nin QDMTT’yi benimsemiş olması, Türkiye’de düşük vergilendirilen kâr üzerinden doğacak ek verginin öncelikle Türkiye’ye ödenmesi anlamına gelmektedir. Bu durum, GIR’da ve ayrıca sunulacak “Nitelikli Asgari Kurumlar Ek Vergisi (QDMTT) Beyannamesi”nde yapılacak hesaplamaları doğrudan etkileyecektir. Kapsama giren grupların, QDMTT hesaplamalarını ve bunun ana işletmenin veya diğer grup şirketlerinin vergi yükümlülüğünü nasıl etkilediğini dikkatle incelenmesi yerinde olacaktır.
• Geçiş Hükümleri ve Güvenli Limanlar (Safe Harbours): OECD, uyum yükünü azaltmak amacıyla belirli geçiş dönemi “Güvenli Liman” kuralları sunmuştur. Özellikle, Ülke Bazlı Raporlama (CbCR) verilerine dayanan geçici güvenli liman kuralları, ilk yıllar için karmaşık GloBE hesaplamalarından kaçınma imkanı tanıyabilmektedir. Şirketlerin bu güvenli limanlardan yararlanıp yararlanamayacaklarını dikkatlice analiz etmelerinin, önemli bir idari ve maliyet avantajı sağlayacağı açıktır.
• Ertelenmiş Vergi Hesaplamaları: Ertelenmiş vergi varlık ve yükümlülüklerinin GloBE kurallarına uygun olarak yeniden değerlendirilmesi ve takip edilmesi, ETR hesaplamasının en teknik ve karmaşık yönlerinden birisidir. Özellikle, %15’in altındaki oranlarla kaydedilmiş ertelenmiş vergi yükümlülüklerinin yeniden dikkate alınması gerekebilir.
• Beyan Süreleri ve Koordinasyon: GIR, ilgili hesap döneminin bitiminden sonra 15 ay içinde (muhtemelen ilk sene 18 ay içinde) verilecektir. Ancak, Türkiye’deki QDMTT beyannamesinin, ilgili mali yılı takip eden yılın sonuna kadar verilmesi öngörülmektedir. Dolayısıyla, 2024 yılı için QDMTT beyannamesi 2025 yılı sonunda ve GIR’den önce verilecektir. Bu farklı takvimler, grup içi raporlama ve beyan süreçlerinde dikkatli bir planlama ve koordinasyon gerektirmektedir.

 

3. Öneri ve Tavsiyeler

Küresel Asgari Kurumlar Vergisi Bilgi Beyannamesi, çok uluslu işletmeler için bir beyanname doldurmaktan çok daha fazlasını ifade etmektedir; bu, küresel vergi stratejilerinin, veri altyapılarının ve iç süreçlerin yeniden gözden geçirilmesini gerektiren köklü bir değişimdir.

Çok uluslu Türk şirket gruplarına tavsiyemiz, bu yeni yükümlülüğe hazırlık için şimdiden harekete geçmeleridir. Bu kapsamda;

• Etki Analizi Hazırlayın: Pillar Two kurallarının grup üzerindeki potansiyel finansal etkisini modelleyin.
• Veri Altyapısı Oluşturun: Gerekli verilerin toplanması için sağlam ve merkezi bir süreç oluşturun.
• Departmanlar Arası İşbirliği Geliştirin: Vergi, finans, hukuk ve IT departmanları arasında bir çalışma grubu kurun.
• Uzman Desteği Alın: Sürecin karmaşıklığı göz önüne alındığında, GloBE kuralları konusunda uzmanlaşmış vergi danışmanlarından destek almaktan çekinmeyin.

 

GIR ve Pillar Two uygulamaları, önümüzdeki dönemin en önemli vergi gündem maddesi olmaya devam edecektir. Sürece proaktif bir yaklaşımla hazırlanan şirketler, uyum risklerini en aza indirerek bu yeni küresel vergi ortamında daha sağlam bir pozisyonda olacaklardır.

Türkiye’de faaliyet gösteren çok uluslu işletmeler ve iştiraklerinin nitelikli yurtiçi asgari tamamlayıcı vergisi yükümlülükleri ve bültenimizde yer alan hususlara ilişkin sorularınız için bize ulaşabilirsiniz.