Bu bülten, Türkiye’deki mevcut transfer fiyatlandırması (TF) denetim ortamına genel bir bakış sunmakta, Türk vergi idaresinin temel odak alanlarını vurgulamakta ve ülkede faaliyet gösteren çok uluslu işletmelere yönelik genel rehberlik sağlamaktadır.
- Mevcut Transfer Fiyatlandırması Denetimlerinin Odak Noktaları
Türkiye’nin transfer fiyatlandırması düzenlemeleri, OECD Transfer Fiyatlandırması Rehberleri ve Emsallere Uygunluk İlkesi ile uyumludur. Türk vergi idaresi, vergi matrahının aşındırılmasını önlemek ve kârın değerin yaratıldığı yer olan Türkiye’de vergilendirilmesini sağlamak amacıyla ilişkili taraf işlemlerini incelemeye devam etmektedir.
Kendi gözlemlerimizi ve son dönemdeki gelişmeler dikkate alındığında, Türk Vergi İdaresi’nin transfer fiyatlandırması denetimleri sırasında aşağıdaki hususlara odaklandığını söyleyebiliriz:
- Emsallere Uygunluk İlkesine Bağlılık: Bu husus, TF denetimlerinin temel taşı olmaya devam etmektedir. Türk Vergi İdaresi, grup içi işlemlerin (örneğin, mal satışı, hizmet sunumu, lisans bedelleri, krediler) fiyatlandırmasının, bağımsız tarafların karşılaştırılabilir koşullar altında anlaşacağı fiyatları yansıtıp yansıtmadığını incelemektedir.
- Kapsamlı ve Güncel Dokümantasyon: Türk Vergi İdaresi, gerçekleştirdiği transfer fiyatlandırması incelemelerinde “13 Numaralı BEPS Eylem Planı” ile uyumlu olarak mevzuatımızda yer alan üç katmanlı dokümantasyonun (Genel Rapor, Yerel Rapor ve ilgili durumlarda Ülke Bazlı Rapor) hazırlanıp hazırlanmadığına önem vermektedir. Eksiksiz, doğru ve zamanında hazırlanmış dokümantasyon sunulmaması, incelemelerin mükellefler aleyhine sonuç doğurmakta ve cezalı tarhiyatlara yol açabilmektedir. Hatırlamak gerekirse, özellikle, eksiksiz ve zamanında hazırlanmış transfer fiyatlandırması dokümantasyonu sunulması, bir tarhiyat yapılması durumunda potansiyel vergi ziyaı cezalarında %50 indirim sağlamaktadır.
- Özün Önceliği (İşlemin Gerçek Mahiyeti): Vergi müfettişleri, işlemlerin ekonomik özünü anlamak için giderek sözleşmesel düzenlemelerin ötesine daha fazla bakmaktadırlar. Bu, Türkiye’deki şirket ve ilişkili taraflarınca gerçekleştirilen fonksiyonların, kullanılan varlıkların ve üstlenilen risklerin detaylı analizini içermektedir.
- Grup İçi Hizmetler ve Yönetim Giderleri: Grup içi hizmetler ve yönetim giderleri için yapılan ödemeler genellikle incelemeye tabi tutulmaktadır. Mükellefler, hizmetlerin fiilen verildiğini, Türkiye’deki şirkete fayda sağladığını, emsallere uygun bedelle faturalandırıldığını ve Türk işletmesinin kendi başına gerçekleştirebileceği veya zaten gerçekleştirmekte olduğu hizmetlerle mükerrer olmadığını kanıtlayabilmelidir.
- Finansal İşlemler: Dünya genelinde grup içi krediler, garantiler ve nakit havuzu düzenlemeleri sıkça incelenen alanlardır. Türk vergi idaresi ise, çoğunlukla faiz oranlarının ve diğer koşulların emsallere uygunluk ilkesiyle tutarlı olup olmadığını değerlendirecektir. Türk Lirası’nın değerini korumaya yönelik son tedbirler, yerleşiklerin yabancı para cinsinden belirli sözleşmeler yapmasına getirilen kısıtlamalar da dahil olmak üzere, ilişkili taraf finansal işlemlerinin dolaylı olarak incelenmesine yol açabilmektedir.
- Gayrimaddi Hak Bedelleri (Royalti Ödemeleri): Lisans bedeli ödemelerinin meşruiyeti, ilgili gayrimaddi hakların ekonomik sahipliği ve lisans bedeli oranlarının uygunluğu sıkça incelenmektedir. Ayrıca, royalti ödemeleri için fayda testi de incelemelerde gündeme gelmektedir.
- Yeniden Yapılandırmalar: Türk işletmelerine veya Türk işletmelerinden fonksiyon, varlık veya risk transferi gibi iş modellerindeki önemli değişiklikler, emsallere uygun bir bedel karşılığında yapıldığından incelemelere konu edilmektedir. Özellikle, fonksiyon ve risklerin transferine rağmen söz konusu transfere özel emsallere uygun bir bedelin tahsil edilmediği durumlar eleştirilmektedir.
- Uluslararası ve Yerel Vergi Gelişmelerinin Transfer Fiyatlandırması İncelemelerine Etkisi
Uluslararası ve yerel düzeydeki vergi alanındaki gelişmelerin transfer fiyatlandırması incelemelerini etkilediği ve inceleme konularını belirlediği açıktır. Bu gelişmelerden bazıları şu şekildedir:
- BEPS Projesi: Türkiye, OECD/G20 Matrahın Aşındırılması ve Kârın Aktarımı (BEPS) projesinden kaynaklanan tedbirleri büyük oranda benimsemiştir. Bu durum, yukarıda bahsedilen dokümantasyon gerekliliklerini (13 Numaralı Eylem) ve vergilendirmenin ekonomik öz ve değer yaratılmasıyla uyumlaştırılmasına yönelik genel bir anlayışa geçilmesini içermektedir.
- Küresel Asgari Kurumlar Vergisi (Pillar 2): Türkiye, çok uluslu büyük işletmeler için %15’lik küresel asgari efektif kurumlar vergisi getirecek olan Pillar 2 kurallarını uygulamaya koymuş durumdadır. Pillar 2 ile ilgili doğrudan TF denetimleri henüz başlamamış olsa da veri toplama, hesaplamalar ve potansiyel ek vergiler transfer fiyatlandırması sonuçlarıyla bağlantılı hale gelecek ve muhtemelen vergi idareleri için gelecekteki bir odak alanını oluşturacaktır. O nedenle, özellikle Pillar 2 kapsamına giren gruplara bağlı işletmeler, genel efektif vergi oranları ve kâr dağılımı konusunda giderek artacak incelemelere hazırlıklı olmalıdırlar.
- Veri Analitiğinin Artan Kullanımı: Küresel olarak vergi idareleri, yüksek riskli mükellefleri ve işlemleri belirlemek için veri analitiği yoluyla yeteneklerini geliştirmektedirler. Türk vergi idaresinin de denetim seçimi ve yürütme süreçlerini iyileştirmek için teknolojiden yararlandığı ortadadır ve artan teknoloji kullanımı ile transfer fiyatlandırması incelemelerinde de artış görülecektir.
- Tavsiye ve Önerilerimiz
Transfer fiyatlandırması incelemelerine giren ya da girme olasılığı yüksek olan, özellikle yabancı sermayeli, şirketlere tavsiyelerimiz ve önerilerimiz ise aşağıdaki şekilde olacaktır:
- Mevzuata Uygun Hazırlanmış Dokümantasyon: Tüm ilişkili taraf işlemlerinin emsallere uygun niteliğini açıkça kanıtlayan güncel ve ayrıntılı transfer fiyatlandırması dokümantasyonunu (Genel Rapor, Yerel Rapor ve uygulandığı durumlarda Ülke Bazlı Rapor) hazırlanmasını önemle tavsiye ederiz. Keza bu raporlar bir denetimde en temel savunma araçları olarak kullanılacaktır.
- Ekonomik Öz (Substance): Transfer fiyatlandırması politikalarının gerçek ekonomik faaliyetlerle desteklendiğinden ve kâr dağılımının tedarik zincirindeki her bir işletme tarafından yaratılan değerle tutarlı olduğundan emin olun. Bu durumu özellikle Türkiye’de faaliyet gösteren yabancı sermayeli şirketler açısından değerlendirmenizi tavsiye ederiz.
- Emsal Araştırmaları (Benchmarking Studies): Güncel piyasa koşullarını yansıttıklarından ve Türkiye piyasası için uygun olduklarından emin olmak için emsal araştırmalarını düzenli olarak gözden geçirin ve güncelleyin. Özellikle Türkiye’den emsallere ulaşmaya özen gösterilmesi incelemelerde oldukça faydalı olacaktır.
- Grup İçi Sözleşmeler: Tarafların fiili davranışlarını ve işlemlerin emsallere uygun niteliğini yansıtan açık, yazılı grup içi sözleşmeler bulundurun.
- Proaktif Risk Değerlendirmesi: Potansiyel transfer fiyatlandırması risklerini belirlemek ve gerektiğinde düzeltici önlemler almak için düzenli olarak şirket içi transfer fiyatlandırması risk değerlendirmeleri yapılması, incelemeye girme açısından veya incelemeler esnasında oldukça yararlı olacaktır.
- Peşin Fiyatlandırma Anlaşmaları (PFA): Önemli veya kompleks işlemler için, transfer fiyatlandırması yöntemi konusunda kesinlik elde etmek amacıyla Türk Vergi İdaresi ile Peşin Fiyatlandırma Anlaşması yapılmasını da değerlendirmeye tutmak faydalı olacaktır.
Transfer fiyatlandırması, Türkiye’de faaliyet gösteren işletmeler için kritik bir alan olmaya devam etmektedir. Küresel asgari kurumlar vergisinin uygulanması da dahil olmak üzere uluslararası ve yerel düzeyde değişmeye devam vergi ortamıyla birlikte, bu alandaki karmaşıklığın ve incelemenin artması beklenmektedir.
Türk Vergi İdaresi, transfer fiyatlandırması kurallarının uygulanıp uygulanmadığını incelemeler yoluyla denetlemektedir ve bu denetimler son aylarda ciddi oranda artış göstermiştir. O nedenle, şirketler mevzuata uygun dokümantasyon, sağlıklı ekonomik analiz ve proaktif risk yönetimi yoluyla uyumluluğa öncelik vermelidir.
Transfer fiyatlandırması incelemeleri ile ilgili bültenimizde yer alan hususlara ilişkin sorularınız için bize ulaşabilirsiniz.
